Brief aan Pieter Broertjes uit Oisterwijk en New York, deel 1

Vrijdag 4 september 2009
Room Fourtynine, Oisterwijk


Geachte heer Broertjes,

De link tussen Martin Bril en Ronald Giphart hoef ik u niet uit te leggen. Daar weet u alles van af. In ieder geval meer dan een Martin-Bril-niet-kenner als ik. En toch.

Afgelopen zaterdag was ik in café Wildschut op het Roelof Hartplein. Een vriend werd 50 en vierde dat daar. Dus reed ik van Oisterwijk naar Amsterdam en parkeerde mijn oude Volvo in de enige nog vrije parkeerplaats in een straat twee blokken verderop.

Ik was rijkelijk laat, half tien geweest al, en het besloten deel van Wildschut was inmiddels behoorlijk gevuld. Ging achteraan staan, zonder zicht maar met hoor op de stukjes die bij een Abrahamsverjaarsfeest horen. Ik jok vaak dat ik 27 ben, maar als ik ooit 50 word hoop ik clever genoeg te zijn zulke strapatsen te kunnen ontlopen. Er zijn van die dingen die je wel leuk vindt mee te maken maar niet zelf wilt ondergaan. Gaat vast lukken; de ongein van een vrijgezellenfeest is ook aan mij voorbijgegaan.

Rijkelijk laat, maar nog op tijd voor het kwisje dat Bert en Marc met Jacques speelden. Jacques was de jarige en Bert en Marc zijn net als ik zijn quizvrienden. Best wel vermakelijk kwisje.

Later op de avond raakte ik in gesprek met Maurits. Ook een quizmaatje. Hoe het zo liep weet ik niet meer, maar via Galba, Gandhi, mooie vrouwen en schoonheid in het algemeen kwamen we bij Martin Bril uit. De schoonheid van geschreven woord.

Eruditisch gezien doen Maurits en Jacques weinig voor elkaar onder. Daarbij vergeleken steekt mijn parate kennis schril af. Alleen als het over Gandhi of Van Gogh gaat kan ik excelleren. Het is om die immer aanwezige vergaarbak aan feitenkennis dat ik mensen als Maurits en Jacques bewonder en bejaloeziëer.

Ik vertelde Maurits dat ik, provinciale cultuurbarbaar als ik ben, tot aan zijn dood nog nooit van Martin Bril had gehoord. Dat ik sedertdien een paar bundels met zijn verhalen had gekocht. En dat die stukjes me ondanks de nietszeggendheid buitengewoon hadden geamuseerd. Misschien wel juist vanwege die nietszeggendheid.

Maurits wees me op een artikel in HP/De Tijd waarin gesteld werd dat Martin Bril als schrijver schromelijk overschat wordt. Dat artikel had ik niet gelezen. Lees sowieso niet zo vaak HP/De Tijd. Every inch a provinciaal, and damn proud of it. Maurits wel, dat is deel van zijn vak; hij is journalist bij de Staatscourant. Dat verklaart meteen zijn eruditie.

“Weet je wie jij eens moet lezen?” Echt een vraag die geen vraag is maar toch een antwoord behoeft om de conversatie verder te laten gaan.
“Nee.” Echt een antwoord dat overbodig is maar helpt een conversatie niet in een monoloog te laten ontaarden.
“Ronald Giphart”, adviseerde Maurits, “Dat is een betere stilist dan Martin Bril.”

U zult begrijpen dat ik de dinsdag erna in Boekhandel Oisterwijk was om een boek van Ronald Giphart te kopen. Ik vroeg Hans om advies. “Je was warm.” Hij had me al rond zien scharrelen bij de schappen met Nederlandse literatuur. Hij haalt een stuk of wat verschillende boeken van Giphart tevoorschijn.

“Weet jij wat zijn eerste roman was?”, vraag ik Hans om nog meer advies.
“Jeetje. Daar vraag je me wat. Ik zou het niet weten. Maar dit is het laatste boek van hem.”, en hij reikt me een van die boeken aan.
Het is de duurste van allemaal. Die neem ik en betaal met de boekenbon die ik heb gekregen voor het geven van lessen openbaar vervoer aan kinderen in groep 8 van basisscholen in Tiel, Ingen en Maurik.

“Kun je voor mij nóg iets nazoeken?” vraag ik Hans, als hij achter de kassa op de toonbank staat.
“Tuurlijk. Zeg maar wat.”
“Ik las vorige week in een Bruna in Baarle Nassau dat Martin Bril ooit een paar verhalen heeft geschreven voor Volvo Nederland. Die verhalen zijn gebundeld in een boekje. ‘Zweedse schoonheden’ heet het, of zoiets. Kun je eens kijken of dat nog te krijgen is en wat het kost?”
Hans gaat aan het werk. Even later vertelt hij de uitslag van zijn arbeid.

Het boek blijkt ‘Zweedse Liefde’ te heten, het dateert van 2008, is in opdracht van Volvo Cars Nederland geschreven en nee, het is niet meer te verkrijgen. “Je zou eens contact op moeten nemen met Volvo Cars.” geeft Hans me goed advies.


* * *


Maandag 14 september 2009
Starbucks, Broadway en 98th Str., New York

Obama was vandaag in New York . Ik ook. Hij was in het Financial District. Ik ook. Hij hield een toespraak. Wat hij heeft gezegd weet ik niet. Morgen pik ik wel ergens een free Metro op om de essentie van zijn boodschap te lezen. Misschien, als het interessant genoeg is, koop ik wel een NY Times of een WS Journal. En anders vraag ik het Jens morgenavond. Jens werkt bij Lehman Brothers, of liever gezegd bij Barclay Capital. Dat is de bank die na het faillissement van Lehman het deel van de boedel heeft overgenomen waar Jens werkt. Morgenavond gaan we met Jens een hapje eten. Hij weet me vast wel te vertellen wat Obama te zeggen had.

We zijn op een steenworp afstand geweest, maar afgezien van hordes mediamensen niets gezien. O ja, alleen later op de dag de presidentiële helikopter. Vanaf Liberty Island was goed te zien hoe die vanuit downtown Manhattan over de baai van New York zuidwaarts vloog. Op weg naar weer een andere missie.



3 brutale vragen:




1.
Deel 1 was dit van weer een uit de hand gelopen brief, dit keer aan de hoofdredacteur van De Volkskrant. Die die brief vast niet gelezen heeft. Maar doet dat ertoe? Uh?

2.
Misschien kent u wel iemand die het leuk vindt deze brief te lezen. Een erudiete quizmaat, een veelwetende journalist, een guitige vijftigjarige, of zomaar iemand. Als dat zo is, stuur of vertel het door.

3.
Misschien, heel misschien is dit verhaal vol van nietszeggendheid desondanks u wel een euro waard. Als dat zo is, doneer het dan aan rekeningnummer 1689.67.456, t.n.v. Stichting Luister en Vertel Tournee te Oisterwijk. Maar alleen als u dit verhaal een euro waard vindt. Anders niet.




Vriendelijke groet, ton.

Brief aan Ronald onderweg van Seattle naar Denver

Woensdag 18 november 2009
Dag 17 van weer een Luister-en-Vertel-Tournee in Amerika
Stoel 27F in een Boeing 757 van United Airlines onderweg van Seattle naar Denver


Hoi Ronald,

“Hoe past deze reis in jouw missie?” wilde Hub weten toen ik eind oktober naar Memphis ging. Dat is niet zo moeilijk. Het doel van de Memphis-trip was de Gandhi King Conferentie over geweldloosheid. Een goede gelegenheid een kant van Amerika en de Amerikanen te zien die maar zelden in het nieuws komt.

Een wijs mens worden is mijn missie. En ook al weet ik best dat dat niet lukken gaat, ik kan niet anders dan er naar streven. De meeste mensen streven er naar rijk, machtig of beroemd te worden, of een combinatie daarvan. Daar is niks mis mee, alleen doe ik even niet meer mee. Niet dat ik het uit de weg ga als het zo op mijn pad mocht komen, hoor. Daar ben ik denkelijk niet ascetisch genoeg voor. Te verwend, kun je ook zeggen.

We vliegen over ruig landschap. Vanmorgen vroeg, kwart voor zes, vertrokken vanaf het internationale vliegveld van Seattle. Tweeënhalf uur naar Denver, tussenstop van drie kwartier, en dan door naar Pittsburgh. Als het goed is wacht Louise me daar op voor een rit met de auto naar Sligo, Pennsylvania. 90 mijl naar een ashram in dat dorpje in de wildernis van Pennsylvanië.

Vier dagen ben ik in Seattle geweest. Vier dagen bij Bert gelogeerd. Die was ik tegen gekomen op de conferentie in Memphis, nu bijna drie weken geleden. Bert is een actieve vredesactivist. In de jaren ’90 is hij een paar keer naar Irak gegaan om aan de bevolking spullen te brengen. Voedsel en geneesmiddelen. Dat was in die tijd in het kader van de boycot van Irak verboden en daardoor waren dagelijkse benodigdheden schaars geworden. Wel veel olie, maar ja, dat kun je niet eten of drinken.

Rijkdom, macht en roem zijn uit hun aard altijd schaars. Als veel mensen het zouden hebben heet het geen rijkdom, macht of roem meer. Dus ook al streven de meesten van ons naar een of andere vorm ervan, het is onvermijdelijk dat op ieder willekeurig moment meer individuen het niet dan wel hebben. Gelukkig varieert de verdeling van rijkdom, macht en roem van tijd tot tijd. Zo hebben we allemaal onze momenten. Sommigen meer en vaker dan anderen.

Denver komt dichterbij. Het ruige landschap wordt vriendelijker. Een licht besneeuwd plateau met bewoning wordt zichtbaar naarmate de Boeing zakt. Rechte wegen, vierkante percelen land met een huis of een schuur erop. We zijn nog niet dichtbij genoeg om dat te kunnen onderscheiden. Zo ver als het oog reikt is geen wolk te zien. In de verte wordt het plateau afgegrensd door machtige grijze bergen met majestueuze witte kronen.

Denver is de stad van Dynasty. Misschien ken je die televisieserie uit de jaren ’70 en ’80 nog wel. Blake en Kristle Carrington, Alexia Colby en nog een heel stel met elkaar gerelateerde en gebrouilleerde familieleden vormden een dynastie. Rijkdom, macht en status speelden een grote rol in de intriges en verwikkelingen. In Nederland werd de serie geloof ik uitgezonden door Veronica als tegenhanger van Dallas door de AVRO. Kan ook de TROS zijn geweest; ik haal die omroepen wel vaker door elkaar.

De vier dagen in Seattle zijn naast plezierig ook verwarrend geweest. Ik kon niet nalaten een paar boeken uit Bert’s verzameling te lezen. Enkele van die boeken bevatten samenzweringstheorieën over de moorden op de broers Kennedy, Malcolm X en Martin Luther King en over de aanslagen in New York op 11 september 2001. Dat lijken allemaal op zichzelf staande historische gebeurtenissen met verschillende daders en achtergronden. Maar in tenminste een van die boeken wordt een analyse gegeven van de moord op John F. Kennedy in het licht van zijn beleid in de tijd dat hij president was. Een analyse met consequenties; het zou niet om de daad van een eenzame moordenaar gaan, maar een samenzwering van meerdere mensen.

Het boek telt 380 bladzijden, dus het behoeft geen toelichting als ik zeg de schrijver tekort te doen door zijn analyse in een paar regels samen te vatten. Het komt erop neer dat Kennedy tijdens zijn presidentschap veranderde van een Koude Oorlog soldaat in een vredesactivist, dat dat indruiste tegen de belangen en sentimenten van invloedrijke groepen mensen in de Amerikaanse samenleving zoals industriëlen, militairen en geheime diensten, en dat die mensen toen besloten Kennedy van het toneel te laten verdwijnen. Toevallige aanwezigen als Cubaanse bannelingen of naïeve individuen als Lee Harvey Oswald kwamen goed van pas als handlanger of als zondebok.

Het boek dateert uit 2008. Ongeveer dezelfde theorie hoorde ik vier jaar geleden in Mumbai. Ik logeerde bij Louise, dezelfde Louise waar ik nu naartoe op weg ben. Hoe in het verre India de moord op Kennedy zo ter sprake kwam weet ik niet meer, alleen nog dat Louise heel erg stellig was.

`They had to take him out`
`What do you mean: they had to take him out?`
`You know. He was going to make peace with the Russians. Stopping nucleair tests. Pulling out troops from Vietnam. Starting talks with Cuba. That wasn´t in their interests. So they had to take him out.`
`Who are they?`
`Five families were involved. The Rockefellers and the Johnsons for business interests. The American economy needs war to profit, you see. Then the mafia and Hoover because Kennedy´s brother was closing in on them and they were loosing power. Finally there was some military family involved for loosing prestige, but I forgot their name.`
`How do you know all that?`
`I was told when I was in politics in California.`
`What do you mean you were told?`
`When I lived in California I was running an advertisement agency. It got me involved in politics. That was 20 years ago. That´s when they told me why Kennedy had to be taken out.`
`So how do you know this is true and not some fancy conspiracy fantasy?`
`Everybody knows`
`How come I don´t know?`
`Because you´re not American. Don´t you think you know obvious things in your country I know nothing about?`
`Sure, but that´s only because I´m from a small country and America is such a large country. You have so many things to know about your´s you couldn’t be bothered with the things from mine`
`Aha my friend, I think you´re wrong. Why should big countries be more interesting than smaller ones?`
`Still I find this Kennedy theory hard to believe.`
`Well, believe it or not. I´m only telling you what I know. It´s the same reason people like Bobby Kennedy and Martin Luther King were taken out. They didn´t fit the interests of the high and mighty.`

Kijk, en van dit soort theorieën raak ik een beetje in de war. Ik wil best geloven dat er ook in hoge kringen dingen gebeuren die niet in de haak zijn. Misschien wel juist in hoge kringen. Macht corrumpeert, niet waar. Ook in ons land gebeuren vast wel onverkwikkelijke zaken. Maar een complete samenzwering? Waarbij onwelgevallige mensen die in een te machtige positie komen domweg worden vermoord? Nee, dat wil er bij mij toch niet in.

Dat maak ik maar zelden mee. Ik zit in het vliegtuig aan de rechterkant een stukje achter de vleugel en de zon staat precies zo dat ik de vliegtuigschaduw schuin rechtsonder zie meeschuiven. Grappig effect, hoe het zwarte silhouet over de oneffenheden van het landschap op en neer glijdt. Oneffenheden, die steeds duidelijker zichtbaar zijn. Aan mijn oren voel ik dat we dalen, aan de dichterbij komende schaduw zie ik dat we steeds dichter bij de aarde komen. Touchdown. Als ik door de vloer zou kunnen kijken zou ik zien hoe de echte wielen contact maken met hun schaduw. Bij gebrek aan zicht op de werkelijkheid beeld ik me het maar in.

Welkom in Denver. Mooi, kaartje kopen voor Laure en Tom en dan door naar Pittsburgh. Ik denk dat ik Louise maar eens ga vragen naar haar huidige visie op het verleden en wat dat betekent voor het heden. Als ik terug ben in Nederland kom ik het je in Vught vertellen.


Tot dan,

ton.



3 brutale vragen:

1.
Wordt u ook zo moe van al die samenzweringstheorieën? Brengt het u ook zo in verwarring? Hebben uw hersenspieren ook zo´n moeite zulke vergezochte redeneringen gebaseerd op speculatie te volgen en te geloven?

2.
U kent vast wel mensen, die ook zo gefascineerd zijn door mensen met rijkdom, macht en faam. Wie weet kent u zelfs iemand die dit een leuk verhaal zal vinden. Als dat zo is, stuur of vertel het door.

3.
Misschien, heel misschien is dit verhaal, waarin werkelijkheid en inbeelding bijna naadloos door elkaar lopen, u wel een euro waard. Als dat zo is, doneer het dan aan rekeningnummer 1689.67.456, t.n.v. Stichting Luister en Vertel Tournee te Oisterwijk. Maar alleen als u het een euro waard vindt. Anders niet. Er wordt al genoeg over de balk gesmeten naar nutteloze theorieën.


Vriendelijke groet, ton.

Brief aan Margriet over Sting en Starbucks

Zondag 29 november 2009
Drie dagen terug van weer een Luister-en-Vertel-Tournee in Amerika
Mansion Hotel Bos en Ven, Oisterwijk

Lieve Margriet,

“Ik hou van je en ik mis je.”

Als ik op reis ben stuur ik Laure en Tom ieder elke dag een ansichtkaart van waar ik die dag ben. Ik schrijf er een kort verhaal op over wat ik er doe of meemaak, of over de stad of het land. Inmiddels hebben ze honderden kaarten gekregen. Die bewaren ze in een schoenendoos.

Onderaan ieder verhaal schrijf ik steeds dezelfde zin. “Ik hou van je en ik mis je. Liefs, papa”. De autist in me verzet zich tegen veranderingen in die afsluitende regel en dus heb ik de afgelopen vijf jaar honderden keren diezelfde woorden op een ansichtkaart neergepend.

Je zou denken dat dat dan een routineuze handeling wordt, waarvan de betekenis steeds meer afneemt. Kwantiteit dat leidt tot verlies aan kwaliteit. Maar dat is niet zo. Het lijkt eerder dat de herhaling van steeds dezelfde woorden de achterliggende emoties versterkt.

Over de kracht van liefde van ouders voor hun kinderen hoef ik je niets te vertellen. Vaak wordt beweerd dat moederliefde heel anders is dan vaderliefde en zeker en vast zit daar een kern van waarheid in, maar ik geloof dat dat vermeende verschil meer een kwestie is van detailmatig hinein interpreteren van de werkelijkheid dan van de werkelijkheid zelf. De essentie is in beide gevallen hetzelfde.

Ken jij dat ook? Dat je in een bepaalde situatie bent en dan steeds diezelfde herinnering in je voelt opkomen? Dat muziek, geur of het weer je doen denken aan eerder beleefde avonturen?

Nou, ik heb dat met Sting. Steeds als die man op een of andere manier mijn pad kruist kan ik niet helpen aan jou te denken. En ik heb het met reizen. Op iedere reis heb ik wel een paar momenten dat mijn gedachten terugwaaien naar onze reis van bijna 20 jaar geleden. Kun je je voorstellen wat er gebeurt als ik op een van mijn reizen Sting tegenkom?

Zoals een week of twee geleden. Het was op een zaterdagmiddag. Ik was zojuist in Seattle aangekomen, Bert had me op het vliegveld opgehaald en met de bus, twee lijnen, waren we naar zijn appartement op Greenwood Avenue gegaan. Daar heb ik mijn rugzak afgedaan en toen zijn we naar de bibliotheek gegaan. Die is ook op Greenwood Avenue, een paar blokken lopen naar het noorden.

Bibliotheken in Amerika zijn prachtige gelegenheden om een verhaal te versturen. Als gast mag je een uur of soms zelfs 90 minuten gratis gebruik maken van de computer- en internetfaciliteiten. Net genoeg om een verhaal te tikken en naar een paar vaste lezers te sturen. En dus komt het goed uit dat er bij Bert in de buurt een bibliotheek is. En dat Bert zelf een meer dan geregelde bezoeker van die boekenuitleen is. Hij introduceert me bij de bibliothecaresse van dienst en laat me de procedure zien hoe gebruik te maken van de computers. Ik ga aan de slag, Bert gaat zijn ding doen, en we spreken af elkaar die avond rond zes uur weer te treffen in zijn appartement.

Twee uur later loop ik over Greenwood Avenue zuidwaarts, terug richting Bert’s huis. Het is nog lang geen zes uur, ik herinner me dat er bij Bert om de hoek een Starbucks is en het werken in de bibliotheek heeft me geïnspireerd een nieuw verhaal te schrijven.

Nu moet je weten dat Starbucks een soort rode draad op deze Amerika-reis is. Elke dag zoek ik een winkel van die coffeeshopketen op om een brief te schrijven, wat te lezen en een espresso te drinken.

Je snapt; ik loop die Starbucks bij Bert om de hoek binnen. Bij de balie bestel ik een espresso solo en ik trakteer mezelf op een iced lemon pound cake. Terwijl de barista mijn single shot espresso klaar maakt zie ik in het schap voor de kassa een CD van Sting. ‘If On A Winter’s Night…’ heet het. Ik bedwing mijn impuls en koop het niet, maar kan niet nalaten bij het lezen van de achterkant ver weg te dromen. Naar landen zonder winters, en tijden zonder espresso.

Ik heb maar een heel beperkt budget voor deze reis en dat budget is zelfs nog op krediet, crisis of geen crisis. En ook al is 12,95 dollar voor een juweel van Sting niet veel, het past niet in mijn budget. Nog niet. Het kleine beetje ruimte dat er in zit voor snuisterijen wil ik reserveren voor souvenirs voor Laure en Tom. Ik heb ze beloofd zo’n capuchonnen sweater uit Amerika mee te nemen. Laure wil een lichtgroene, Tom een lichtrode. Hm, blauw en grijs zijn makkelijk te vinden, rose, wit en felrood ook nog wel. Maar de gevraagde kleuren heb ik tot nu toe in Dayton en Detroit nog niet gevonden. Wel in New York, maar van die stad hebben ze allebei al een trui.

De dag erna, zondags dus, ben ik in downtown Seattle. Daar is de originele Starbucks winkel, anno 1971. En er is een souvenirwinkel met hooded sweaters in verschillende kleuren. Ik vind er twee, voor Laure en Tom. Wel niet helemaal de kleur waar ze om vroegen, maar allez, hopelijk zijn ze er toch blij mee.

Tegenover die sweaterstore, op de hoek van First Avenue en Pike Street, is ook een Starbucks. Een beetje voldaan van de nuttige aankoop, en passant ook nog tien ansichtkaarten van Seattle en Washington (staat), loop ik binnen, vind dat ik wel een espresso verdiend heb. Doppio dit keer, een double shot. Terwijl de barista een dubbele espresso bereidt, zie ik weer die CD. ‘If On A Winter’s Night…’ in het schap voor de kassa, gereed voor een impulsaankoop. En weer beheers ik me.

Weer een dag later, maandag dus, loop ik van die Starbucks in downtown naar het Starbucks hoofdkantoor. Twee mijl in zuidelijke richting. Starbucks Center heet dat hoofdkantoor, onderin is een coffeeshop en je raadt het al; ik drink er een espresso – de tweede die dag! – en schrijf en lees er wat. Bij de kassa, dat raad je vast ook wel, die CD van Sting. En weer heeft de marketingtechniek niet genoeg vat om me te verleiden.

Maar dan. Met de bus onderweg terug naar Greenwood Avenue, terug naar Bert’s huis, schiet me te binnen dat jij 1 december jarig bent. Nou doe ik al heel lang niet meer aan verjaardagen, behalve die van Laure en Tom, maar rigide consistentie is niet mijn sterkste eigenschap. Af en toe maak ik een uitzondering.

En zo filtert in mijn gedachten langzaam de idee om toch die Sting CD te kopen, als verjaardagscadeau. Helaas, in de Starbucks bij Bert om de hoek is die uitverkocht. Nou ja, dan ga ik morgen maar weer naar downtown. Was ik toch al van plan.

Dit keer geen espresso, drie is een teveel, maar een chai latte. Bij het raam vind ik een lekkere fauteuil om te lezen en de kaarten aan Laure en Tom te schrijven. “Ik hou van je en ik mis je. Liefs, papa.”

Liefde kent vele vormen, misschien wel meer dan wij mensen kunnen bevatten. Ouderliefde, of dat nu van vader of moeder komt, is er maar een van. Een wijze boeddhistische monnik, die ik ooit in de Nepalese Himalaya tegen kwam, vertelde me dat vriendschap ook een vorm van liefde is. En dat iedere vorm het waard is gevierd te worden, al is het maar eens per jaar. Misschien moest ik verjaardagen toch maar weer gaan vieren…

Liefs,

ton.

O ja, over dat missen heeft een wijze Inca sjamaan, die ik ooit tegen kwam in de Boliviaanse Andes, me ook wat zinnigs verteld. Of het nou het missen van de zondagse korfbalroutine is of het missen van je kinderen als je weken- of maandenlang op reis bent. Maar dat verhaal bewaar ik wel voor een andere keer.


3 brutale vragen:

1.
En, wanneer was voor u de laatste keer dat u bij de kassa een impulsaankoop deed? Ook zo lang over gedaan?

2.
Misschien is er wel iemand die u kent, en die u met dit verhaal een plezier doet. Als dat zo is, stuur of vertel het door.

3.
Misschien, heel misschien is dit liefdesverhaal u wel een euro waard. Als dat zo is, doneer het dan aan rekeningnummer 1689.67.456, t.n.v. Stichting Luister en Vertel Tournee te Oisterwijk. Maar alleen als u het een euro waard vindt. Anders niet. Anders kunt u het beter bewaren om souvenirs voor uw geliefden te kopen.


Vriendelijke groet, ton.